(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.221. అధ్యాయః 221
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి అనకం ప్రత్యుక్తపంచశిఖవాక్యానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

`*భీష్మ ఉవాచ। 12-221-0x(6100)(73973)
జనకో నరదేవస్తు జ్ఞాపితః పరమర్షిణా।
పునరేవానుపప్రచ్ఛ సాంపరాయే భవాభవౌ॥ 12-221-1(73974)
భగవన్యదిదం ప్రేత్య సంజ్ఞా భవతి కస్యచిత్।
ఏవం సతి కిమజ్ఞానం జ్ఞానం వా కిం కరిష్యతి॥ 12-221-2(73975)
వివాదాదేవ సిద్ధోఽసౌ కారణస్యేవ వేదనా।
చేతనో విద్యతే హ్యత్ర హైతుకం చ మనోగతం॥ 12-221-3(73976)
ఆగమాదేవ సిద్ధోఽసౌ స్వతాః సిద్ధా ఇతి శ్రుతిః।
వర్తతే పృథగన్యోన్యం న హ్యపఃశ్రిత్య కర్మసు॥ 12-221-4(73977)
చేతనో హ్యంశవస్తత్ర స్వమూర్తం ధారయంత్యతః।
స్వభావం పౌరుషం కర్మ హ్యాత్మానం తముపాశ్రితం।
తమాశ్రిత్య ప్రవర్తంతే దేహినో దేహబంధనాః॥ 12-221-5(73978)
గుణజ్ఞానమభిజ్ఞానం తస్య లింగానుశబ్దయత్।
పృథివ్యాదిషు భూతేషు తత్తదాహుర్నిదర్శనం॥ 12-221-6(73979)
ఆత్మాఽసౌ వర్తతే భిన్నస్తత్రతత్ర సమన్వితః।
పరమాత్మా తథీవైకో దేవేఽస్మిన్నితి వై శ్రుతిః॥ 12-221-7(73980)
ఆకాశం వాయురూష్భా చ స్నేహో యచ్చాపి పార్థివం।
యథా త్రిధా ప్రవర్తంతే తథాఽసౌ పురుషః స్మృతః॥ 12-221-8(73981)
పపస్యంతర్హితం యద్వత్తద్వద్వ్యాప్తం మహాత్మకం।
పూర్వం నైశ్చర్యయోగేన తస్మాదేతన్న శేపవాన్॥ 12-221-9(73982)
శబ్దాః కాలః క్రియా దేహో మమైకస్వైవ కల్పనా।
స్వభావం తన్మయం త్వేదం మాయారూపం తు భేదవత్॥ 12-221-10(73983)
నానాఖ్యం పరం శుద్ధం నిర్వికల్పం పరాత్మకం।
లింగాది దేవమధ్యాస్తే జ్ఞానం దేవస్య తత్తథా॥ 12-221-11(73984)
చిన్మయోఽయం హి నాదాఖ్యః శబ్దశ్చాసౌ మనో మహాన్।
గతిమానుత సంధత్తే వర్ణమత్తత్పదాన్వితం॥ 12-221-12(73985)
కాయో నాస్తి చ తేషాం వై అవకాశస్తథా పరం।
ఏతేనోఢా ఇతి చాఖ్యాతాః సర్వే తే ధర్మదూషకాః॥ 12-221-13(73986)
అవంధనమవిజ్ఞానాజ్జ్ఞానం తద్భువమవ్యయం।
నానాభేదవికల్పనే యేషామాత్మా స్మృతః సదా॥ 12-221-14(73987)
ప్రకృతేరపరస్తేషాం బహవోఽప్యాత్మవాదినః।
విరోధో హ్యాత్మసన్మాయాం న తేషాం సిద్ధ ఏవ హి।
అన్యదా చ గృహీతై-----వేదబాహ్యాస్తతః స్మృతాః॥ 12-221-15(73988)
ఏకానేకాత్మకం తేషాం ప్రతిషేధో హి భేదనుత్।
తస్మాద్వేదస్య హృదయమద్వైధ్యమితి విద్ధి తత్॥ 12-221-16(73989)
వేదాదృష్టేరయం లోకః సర్వార్థేషు ప్రవర్తతే।
తస్మాచ్చ స్మృతయో జాతాః సేతిహాసాః పృథగ్విధాః॥ 12-221-17(73990)
న యన్న సాధ్యం తద్బ్రహ్మ నాదిమధ్యం న చాంతవత్।
ఇంద్రియాణి చ భూరీణి పరా చ ప్రకృతిర్మనః॥ 12-221-18(73991)
ఆత్మా చ పరమః శుద్ధః ప్రోక్తోఽసౌ పరమః పుమాన్॥ 12-221-19(73992)
ఉత్పత్తిలక్షణం చేదం విపరీతమథోభయోః।
యో వేత్తి ప్రకృతిం నిత్యం తథా చైవాత్మనస్తు తాం।
ప్రదహత్యేష కర్మాఖ్యం దావోద్భూత ఇవానలః॥ 12-221-20(73993)
చిన్మాత్రపరమః శుద్ధః సర్వాకృతిషు వర్తతే॥ 12-221-21(73994)
ఆకాశకల్పం విమలం నానాశక్తిసమన్వితం।
తాపనం సర్వభూతానాం జ్యోతిషాం మధ్యమస్థితిం।
దుఃఖమస్తి న నిర్దుఃఖం తద్విద్వాన్న చ లిప్యతి॥ 12-221-22(73995)
అసావశ్నాతి యద్వత్తద్వమరోఽశ్నాతి యన్మధు।
ఏవమేవ మహానాత్మా నాత్మానమవబుధ్యతే॥ 12-221-23(73996)
ఏవంభూతస్త్వమిత్యత్ర స్వాధితో బుద్ధ్యతే పరమ।
బుధస్య బోధనం తత్ర క్రియతే సద్భిరిత్యుత।
న బుధస్యేతి వై కశ్చిన్న తథావచ్ఛృణుష్వ మే॥ 12-221-24(73997)
శోకమస్య న గత్వా తే శాస్త్రాణాం శాస్త్రదస్యవః।
లోకం నిధ్నంతి సంభిన్నా జ్ఞాతినోత్ర వదంత్యుత॥ 12-221-25(73998)
ఏవం తస్య విభోః కృత్యం ధాతురస్య మహాత్మనః।
క్షమంతి తే మహాత్మానః సర్వద్వంద్వవివర్జితాః॥ 12-221-26(73999)
అతోఽన్యథా మహాత్మానమన్యథా ప్రతిపద్యతే।
కిం తేన న కృతం పాపం చోరేణాత్మాపహారిణా॥ 12-221-27(74000)
తస్య సంయోగయోగేన శుచిరప్యశుచిర్భవేత్।
అశుచిశ్చ శుచిశ్చాపి జ్ఞానాద్దేహాదయో యథా॥ 12-221-28(74001)
దృశ్యం న చైవ దృష్టం స్యాద్దృష్టం దృశ్యం తు నైవ చ॥ 12-221-29(74002)
అతీతత్రితయాః సిద్ధా జ్ఞానరూపేణ సర్వదా।
ఏవం న ప్రతిపద్యంతే రాగమోహమదాన్వితాః॥ 12-221-30(74003)
వేదబాహ్యా దురాత్మానః సంసారే దుఃఖభాగినః।
ఆగమానుగతజ్ఞానా బుద్ధియుక్తా భవంతి తే॥ 12-221-31(74004)
బుద్ధ్యా భవతి బుద్ధ్యా త్వం యద్బుద్ధం చాత్మరూపవత్।
తమస్యంధే న సందేహాత్పరం యాంతి న సంశయః॥ 12-221-32(74005)
నిత్యనైమిత్తికాన్కృత్వా పాపహానిమవాప్య చ।
శుద్ధసత్వా మహాత్మానో జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః॥ 12-221-33(74006)
అసక్తాః పరివర్తంతే సంసరంత్యథ వాయువత్।
న యుజ్యంతేఽథవా క్లేశైరహంభావోద్భవైః సహ॥ 12-221-34(74007)
ఇతస్తతః సమాహృత్య జ్ఞానం నిర్వర్ణయంత్యుత।
జ్ఞానాన్వితస్తమో హన్యాదర్కవత్స మహామతిః॥ 12-221-35(74008)
ఏవమాత్మానమన్వీక్ష్య నానాదుఃఖసమన్వితం।
దేహం పంకమలే మగ్నం నిర్మలం పరమార్థతః॥ 12-221-36(74009)
తమేవం సర్వదుఃఖాత్తు మోచయేత్పరమాత్మవాన్।
బ్రహ్మచర్యవ్రతోపేతః సర్వసంగబహిష్కృతః।
లఘ్వాహారో విశుద్ధాత్మా పరం నిర్వాణమృచ్ఛతి॥ 12-221-37(74010)
ఇంద్రియాణి మనో వాయుః శోణితం మాంసమస్థి చ।
ఆనుపూర్వ్యాద్వినశ్యంతి స్వం ధాతుముపయాంతి చ॥ 12-221-38(74011)
కారణానుగతం కార్యం యది తచ్చ వినశ్యతి।
అలింగస్య కథం లింగం యుజ్యతే తన్మృషా దృఢం॥ 12-221-39(74012)
న త్వేవ హేతవః సంతి యే కేచిన్మూర్తిసంస్థితాః।
అమర్త్యస్య చ మర్త్యేన సామాన్యం నోపపద్యతే॥ 12-221-40(74013)
లోకదృష్టో యథా జాతేః స్వేదజః పురుషః స్త్రియాం।
కృతానుస్మరణాత్సిద్ధో వేదగంయః పరః పుమాన్॥ 12-221-41(74014)
ప్రత్యక్షానుగతో వేదో నామహేతుభిరిష్యతే॥ 12-221-42(74015)
యథా శాఖా హి వై శాఖా తరోః సంబధ్యతే తదా।
శ్రుత్యా తథాపరోప్యాత్మా దృశ్యతే సోఽప్యలింగవాన్।
అలింగసాధ్యం తద్బ్రహ్మ బహవః సంతి హేతవః॥ 12-221-43(74016)
లోకయాత్రావిధానం చ దానధర్మఫలాగమః।
తదర్థం వేదశబ్దాశ్చ వ్యవహారాశ్చ లౌకికాః॥ 12-221-44(74017)
ఇతి సంయఙ్భనస్యేతే బహవః సంతి హేతవః।
ఏతదస్తీదమస్తీతి న కించిత్ప్రతిదృశ్యతే॥ 12-221-45(74018)
తేషాం విమృశతామేవం తత్తత్సమభిధావతాం।
క్వచిన్నివిశతే బుద్ధిస్తత్ర జీర్యతి వృక్షవత్॥ 12-221-46(74019)
ఏవమర్థైరనర్థైశ్చ దుఃఖితాః సర్వజంతవః।
ఆగమైరపకృష్యంతి హస్తినో హస్తిపైర్యథా॥ 12-221-47(74020)
న జాతు కామః కామామాముపభోగేన శాంయతి।
హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభిర్వధతే॥ 12-221-48(74021)
అర్థాంస్తథాఽత్యంతదుఃఖాబహాంశ్చ
లిప్సంత ఏకే బహవో విశుష్కాః।
మహత్తరం దుఃఖమభిప్రపన్నా
హిత్వా సుఖం మృత్యువశం ప్రయాంతి॥ 12-221-49(74022)
వినాశినో హ్యధ్రువజీవితస్య
కిం బంధుభిర్మంత్రపరిగ్రహైశ్చ।
విహాయ యో గచ్ఛతి సర్వమేవ
క్షణేన గత్వా న నివర్తతే చ॥ 12-221-50(74023)
స్వం భూమితోయానలవాయవో హి
సదా శరీరం ప్రతిపాలయంతి।
ఇతీదమాలక్ష్య కుతో రతిర్భవే
ద్వినాశినో హ్యస్య న కర్మ విద్యతే॥ 12-221-51(74024)
ఇదమనుపధివాక్యమచ్ఛలం
పరమనిరామయమాత్మసాక్షికం।
నరపతిరనువీక్ష్య విస్మితః
పునరనుయోక్తుమిదం ప్రచక్రమే॥' ॥ 12-221-52(74025)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ఏకవింశత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 221॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

* అయమధ్యావో వ. పుస్తకఏవ దృశ్యతే।

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.